Ömer Moltay, Türkiye`de sürdürülebilir mimari konusunda çalışmalar yapan ve bünyesinde bu konuda akredite profesyonel bulunduran az sayıdaki mimari bürodan biri olan Mimta`nın ikinci nesil ortağı. Kendisiyle yeşil yapılar ve yapılarda fotovoltaik enerji konusunda bir söyleşi gerçekleştirdik.

Yeşil yapıların önemi nereden kaynaklanıyor?

Dünyada her alanda olduğu gibi yapı sektöründe de yeşil olma arzusu hem inşaat firmaları ve mal sahipleri, hem de kullanıcılar için artıyor. Çevre ve insan sağlığına saygılı olmanın getirdiği prestij bir yana, dünyanın 21. yüzyıl başında içinde bulunduğu ve giderek ciddileşen ekolojik ve iklimsel olumsuzluklar, bu arzuyu vazgeçilemez bir sorumluluk haline getirdiler.

Yapı sektöründe yeşil olmak, bina ve kullanıcılarının bina ömrü boyunca çevreye, iklime ve insan sağlığına verdikleri zararları azaltıcı şekilde bina tasarlamak ve inşa etmek anlamına geliyor. Bu sadece yapı teknolojisini ilgilendiren bir konu değil, yapıların tasarım sürecinin en başında verilen kararlar bazen yapının yeşil olma potansiyeli ile ilgili en önemli kararlar olabili-yorlar. Daha da önemlisi, tasarım sürecinin en başında verilen ve yeşil yapı prensiplerini dikkate almayan kararlar, ileride yapının kullanım maliyetlerinin (örneğin enerji maliyetleri) yüksek seviyelerde olmasına yol açıyor.

Yeşil yapıların maliyet ve faydalarını karşılaştırdığımızda nasıl bir tablo ortaya çıkıyor?

Inşaat sektöründe yeşil yapılar ile ilgili yapılan tartışmalar, genellikle yeşil olmanın inşaat maliyetlerine getirdiği ek yük çevresinde dönüyor. Bu ek maliyet, yeşil yapı sahibi olmanın getirdiği prestij ile kefeye konuluyor ve tartılıyor. Ne yazık ki bu, yeşil olmanın bir trend olduğu günümüzün getirdiği kısa vadeli bir yaklaşım. Yeşil yapıların fayda-maliyet analizleri, yapıların tüm faydalı ömrünü kapsayan bir zaman dilimine yayılacak şekilde yapılmalıdırlar. Örneğin kullanım süresi en az 50 sene olan bir ofis binasında, enerji için kullanılan fosil yakıt miktarlarının azaltılması, sera etkisini azaltma yo-lunda önemli bir adım olmakla beraber, fiyatları devamlı artış trendinde olan fosil yakıtlarının kullanımlarının azaltılması yoluyla yapının gelecekteki sahipleri ve kullanıcıları için önemli bir maliyet düşüşü anlamına geliyor.

Bir yapının yeşil olması için alınan önlemlerin bir kısmının yatırım maliyeti olabildiği gibi, çoğu durumda ek bir maliyet ortaya çıkmıyor. Örneğin bir binanın enerji tüketimini azaltmak, alınacak mimari pasif önlemler yoluyla mümkün olmakta, dahası bu tür önlemler mekanik iklimlendirme ihtiyaçlarının azalmasını sağlayarak ilk yatırım maliyetinin düşürülmesine olanak vermektedirler. Burada önemli olan, yukarıda da bahsedildiği gibi, doğru kararların yapının tasarım aşamasında verilebilmesi.

Yeşil yapı sertifikasyon sistemlerinin burada oynadıkları rol nedir?

Inşaat sektörü, yeşil yapı çabalarının desteklenmesi ve bu tür binaların objektif bir şekilde değerlendirmelerinin yapılabilmesi için standartlar geliştirdi. Bu standartlara gönüllü uyum ile elde edilen sertifikaların, yapıların prestij ve değerlerini arttırmalarının yanında, standartlar konu ile ilgilenen herkese yeşil yapı tasarım ve inşaat sürecinde uygulanacak bir metodoloji ile yol gösteriyor. Nitekim bu standartlar, yeşil yapı uzmanlığına sahip bir profes-yonelin (akredite profesyonel, AP) danışmanlığı altında yapı ile ilgili tüm proje müelliflerinin entegre bir şekilde çalışmasını öngörüyor ve bu çalışma şekli için gerekli bilgi ve araçları kullanıma sunarak da yeşil yapı tasarım ve inşası ile ilgili tüm süreçlerin en verimli şekilde yürütülmesini sağlıyor.

Yeşil yapı sertifikasyon sistemleri, günümüzde ekoloji, iklim ve insan sağlığına saygılı yapıların ulaştığı en son noktayı temsil etmeye çabalamaktadır ve bu çaba dolayısıyla sürekli olarak güncellenmektedir. Daha önce de belirttiğim gibi gönüllülüğe dayalı bu standartlar, yasaların gerektirdiği bina performanslarının her zaman daha üzerinde olan kriterler koymaktadır. Örneğin Amerikan LEED standardı, sertifikalandırdığı binaların yasa tarafından öngörülen minimum enerji performanslarından ne kadar daha iyi performans gösterdiklerine göre puan vermektedir. Sistem bu sayede, yeşil yapı sertifikalı binaların, sertifikasız binalara göre üstünlüklerini ortaya koymaktadır.

Yeşil yapı sertifikasyon sistemlerine uyumlu olan yapılar ne gibi faydalar sağlıyor?

Nihai olarak yapıların yeşil yapı sertifikasyon sistemlerine uygun inşa edilmelerinin sonuçları olmak şunları sayabilirz:

- Yapı ve yapı kullanıcıları tarafından tüketilen enerji miktarı ve CO2 salımlarının düşmesi,

- Su tüketiminin azalması,

- Yapının çevreye ve doğal kaynaklara olan olumsuz etkilerinin azalması,

- Yaşama ve çalışma konforunun artması,

- Yeni şehir yerleşmeleri düzeyinde daha insancıl bir ortamın oluşturulması,

- Yatırımcıların, yapının performans ve kullanım maliyetlerini planlama aşamasında yüksek bir güvenilirlik içinde tahmin edebilmeleri,

- Yapı tasarım, inşaat ve kullanım safhalarının entegre ve saydam bir şekilde yürütülerek yatırım risklerinin azalması.

Fotovoltaik, yani güneşten elektrik üreten sistemlerin yeşil yapılarla ilgisi nedir?

Fotovoltaik sistemler, yeşil yapılarda enerji maliyetlerinin düşürülmesi için en sık başvurulan önlemlerdendirler. Bunun arkasındaki nedenler, binalarda boş alanların (örneğin çatı yüzeyleri) kullanılabilmelerine fırsatı vermeleri, bina kabuğuna en-tegre edilerek kendi maliyetlerini yerine geçtikleri yapı elemanının maliyeti kadar düşürebilmeleri (örneğin su yalıtım membranlı esnek fotovoltaik paneller), kullanım ömürlerinin bina ömürleri ile aynı seviyelerde olması ve herhangi bir bakım ihtiyacı gerektirmemeleridir.

Fotovoltaik sistemlerin binalara entegrasyonu söz konusu olduğunda, henüz bina tasarımı yapılırken bunun göz önünde bulundurulması faydalıdır. Dünyada yaygın olan, binayı projelendiren mimari büronun, fotovoltaik sistemler konusunda uzman bir firmadan danışmanlık alması ve projenin bu danışmanlık ışığında geliştirilmesidir. Bir projede, ilk yatırım maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle fotovoltaik sistemlerden vazgeçilmesi durumunda bile, gelecekte ekonomik olacakları varsayımından hareketle en azından binanın ileride fotovoltaik sistemlerin montajını kolaylaştıracak ve güneş enerjisinden faydalanmasını maksimum kılacak şe-kilde tasarlanması en doğru yöntemdir.

Türkiye`de yeşil yapılara yaklaşım sizce nasıl?

Ülkemizde yeşil yapı konusu çok yeni bir konu olmakla beraber çok ihtiyaç duyulan bir konudur. Yeşil yapı yaklaşımının arkasında sürdürülebilirlik kavramı bulun-yor. Sürdürülebilir olmak demek, bugünün ihtiyaçlarının, gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılama yetilerini tehlikeye atmadan karşılanması demek. Yeşil yapılar, yapı stoğunun toplam enerji tüketiminin %40`ına ve su tüketiminin çok daha yüksek bir oranına yol açtıkları göz önüne alındığında, ülkelerin sürdürülebilirlikleri ve dolayısıyla ekonomik gelecekleri için çok önemliler.

Ülkemizin, geçtiğimiz senelerde sera gazı salımları en çok artan ülkelerin arasında olması, buna karşılık Kyoto Protokolü dahilinde ve Aralık ayında Kopenhag`da yapılacak BM Iklim Değişikliği Konferansı`nda kararlaştırılacak 2012 sonrası için gireceği taahhütlerin altından kalkabilmesi için agresif önlemler alması gerekmektedir. Bu önlemler henüz yaygın olarak tartışılmamakla beraber, yasa koyucular tarafından mevzuata yerleştirilmeye başlamışlardır. 2007 senesinde yürürlülüğe giren Enerji Verimliliği Kanunu (5627 sayılı), bunu izleyen Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği, AB ülkelerinde geçerli yasalara paralel hazırlanmışlardır. Ayrıca 2005 senesinde çıkarılan Yenilenebilir Enerji Kanunu`nunda verilen desteklerin fotovoltaik güneş enerjisini de kapsayacak şekilde genişletilmesini öngören yasa değişikliği TBMM`de beklemektedir.

Fotovoltaik sistemler konusunda Türkiye hangi noktada?

Ülkemizde fotovoltaik sistemlerin yaygın olarak kullanılmasının önündeki en büyük engel, bu sistemlerin şebeke ile paralel olarak çalışmasını sağlayan yasal düzenlemelerin henüz yapılmamış ve binalar tarafından şebekeye geri beslenen elektriğin, elektrik dağıtım şirketleri tarafından, fotovoltaik sistemleri yatırımcılar için cazip hale getirecek düzeydeki fiyatlardan satın alınmamasıdır. Fotovoltaik sistemlerin devlet tarafından önemli şekilde desteklendiği Avrupa ülkelerinde uygulanan bu sistem, hem bina sahipleri için önemli bir ek gelir kaynağı sağlamakta, hem de ülkelerin yenilenebilir enerjiye geçiş ve CO2 salımlarını düşürmeleri için akılcı bir çözüm olmaktadır.

Enerji verimliliği de yeşil yapı hedefine ulaşmakta önemli bir araç değil mi?

Enerji verimliliği konusunda Türkiye`de yapılması gerekenler, sadece mevcut binalara izolasyon yapılmasından ibaret değildir. Bir binanın enerji tüketimi, binanın tasarımı ile doğrudan ilgilidir. Bugün Türkiye`de konut binası olarak kullanılan çoğu tipoloji, aslında enerji verimliliği düşük olan yapılardır. Demin de söylediğim gibi, bina tasarımının ilk safhalarında alınan kararlar, enerji verimliliğinin arttırılmasında önemli potansiyele sahiptirler. Tipoloji olarak düşük enerji ve-rimliliğine sahip bir binada sonradan alınacak önlemler, enerji verimliliğinde ancak küçük artışlara yol açmaktadırlar.

Yenilenebilir enerji ve enerji verimliliğinin doğrudan bina tasarımı ile ilgili kararlar oldukları gerçeği, makine mühendisleri ve elektrik mühendisleri yanında mimarlara da önemli bir sorumluluk yüklemektedir. Türkiye`de yeşil yapıların yaygınlaşmaları, mimarların bu konularda mesleki bilgiye sahip olmaları ile doğrudan bağlantılıdır. Almanya gibi enerji bi-lincinin en yüksek olduğu ülke-lerde, yapıların m2 başına tükettikleri primer enerji miktarı, önemli bir performans kriteri haline gelmiştir. Ülkemizde de Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği ve TS 825 standardı, bu tür enerji metriklerini binalarda önemli bir değerlendirme kriteri haline getirmektedirler. Mimarların, bu metrikleri tasarım süreçlerinde en önde tutmaları ve bunları etkileyecek yolları bulmaları, yeşil yapıların gelişimi için kaçınılmazdır.

Ülkemizde yeşil yapı sertifikas-yonu kullanılıyor mu?

Ülkemizde yeşil yapı sertifikas-yon sistemlerinden, özellikle LEED`den çok bahsedilmekle beraber, çok fazla uygulamanın olduğu söylenemez. Bugün Türkiye`de yeşil yapı sertifikasına sahip bir şirket ofisi, bir fabrika ve iki alışveriş merkezi bulunmaktadır. Konu yeni bir konu olduğu için, çoğu mal sahibi veya müteahhit firma, ellerinde hazır bulunan projelere veya inşaat aşamasında olan yapılara sertifika almaya çalışmaktadırlar. Ancak yukarıda bahsettiğim gibi sürdürülebilir yapı özelliklerine tasarım aşamasında dikkat edilmediği için sertifikasyon genellikle mümkün olmamaktadır. Sonuçta gerçekten sürdürülebilir olmayan bir yapıya sertifika almaya çalışmak sistemin ruhuna aykırıdır.

Buna karşılık özellikle yabancı gayrimenkul yatırımcılarının projelerinde veya yabancı şirketlerin kiralayacakları veya satın alacakları yapılarda yeşil yapı sertifikasını aramaları ve hatta şart koşmaları, yeşil yapı sertifikas-yonunun ülkemizde de yakın gelecekte geleceği noktayı göstermektedir. Zamanla sadece yabancı yatırımcılar değil, yerli yatırımcılar da yeşil yapı özelliğine sahip binaların önemini anlayacaklar ve gelecekteki sürpriz maliyetlerden kendilerini korumak için bu yönde tercih yapacaklardır. Bu noktada binanın çevreci potansiyelinin sadece muğlak ifadelere dayalı sözler yerine yeşil yapı sertifikasyonu ile belgelendirilmesi de gerekli güveni oluşturacaktır.

Bugün tüm dünyada yeşil yapılara yapılan yatırımlar, gelecekte rekabet gücünü kaybetmek endişesi altında alınan kararlardır. Aynı şekilde ülkeler de benzer kararlar vermektedirler, örneğin Ingiltere`de yeni yapılan tüm binaların belirli bir yeşil yapı standardına uymaları gibi. Ülkemiz de yapı sektörüne bu çerçeveden bakmalı ve gelecekte rekabet edebilme gücünün önemli oranda bugün verilen kararlara bağlı olduğunun farkında olmalıdır.

Ömer Moltay Ileşim:

omoltay@mimtarch.com

End. Müh., LEED AP Mimta Mimarlık Taahhüt Inşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.

NOT: Yeşil yapılar konusunda Mimta Mimarlık çalışanları tarafından yayınlanan internet günlüğünden bahsi geçen konularda daha fazla bilgi edinilebilir. http://surdurulebilirbina.blogspot.com